Irkçılık aykırısı bir ‘Panzehir’

Kemal Küçükgedik

Ülkesi ABD’de ırkçılık tersi çalışmaların en kıymetli isimlerinden biri olan Ibrahim X Kendi’nin, yayınlandığı yıl New York Times çok satanlar listesinden inmeyen ödüllü kitabı ‘Panzehir’ ismiyle Türkiye’de Doğan Kitap tarafından yayımlandı. Florida A&M Üniversitesi ve Temple Üniversitesi mezunu Dr. Ibram X. Kendi, ABD’deki en tanınmış, ırkçılık aksisi çalışmalar yürüten akademisyenlerden biri ve hala Boston Üniversitesi, Irkçılık Aykırısı Araştırmalar Merkezi’nin yöneticisi. Parıltılı bir mesleğe sahip olan Ibram Kendi, daha evvel Brown Üniversitesi ve Florida Üniversitesi de dahil olmak üzere birçok tahsil kurumunda ırkçılık aksiliği dersleri vermiş. Yedi kitabın müellifi olan Ibram Kendi, 2016 yılında kurgu dışı alanında Stamped from the Beginning kitabıyla Ulusal Kitap Ödülü’nü aldı ve bu alanda ödül kazanan en genç müellif olma bahtını yakaladı. ABD’de çok satanlar listesine giren en tesirli kitabı ‘Panzehir’ (How To be an Antiracist) ise ona milletlerarası bir ün kazandırdı. Birçok lisana çevrilen ‘Panzehir’, California Üniversitesi’nden Prof. Jeffrey C. Stewart’ın kelamlarıyla, “Batı fikrindeki ırkçı fikirlerle ilgili en yavuz kitap.”

BİZİ IRKÇI YAPMAYAN ŞEY NEDİR?

“Irkçılık uğraşında tarafsızlığın yeri yoktur. Irkçının zıttı ‘ırkçı olmayan’ değildir. ‘Irkçılık karşıtı’dır.”

2020 yılında Time mecmuası tarafından dünyanın en tesirli 100 insanından biri seçilen Dr. Ibram X. Kendi’nin çok satan kitabı ‘Panzehir’in en temel savlarından biri bu. Irkçılık üzere bir insanlık ayıbına karşı kimsenin pak bir seyirci olma seçeneği yoktur. Irkçı olmadığını söyleyerek kenara çekilmek kâfi değildir. Pekala, ırkçılık aykırısı olmak için ne gerekir?
Doğrusu, ırkçılık dendiği vakit herkesin başında beliren makûs bir fotoğraf vardır. Katliamlar ve soykırımlarla bezeli, vahşetin bin bir tonunda, haklı bir biçimde iç karartıcı bir fotoğraftır bu. İnsanların trenlere bindirilip uzak ülkelerde gaz odalarına, çalışma kamplarına yahut öbür bir müthiş sona gönderildiği, geride kalanların zafer marşları çalıp gece rahatça uyudukları karanlık bir imaj tahminen de. Doğal olarak bu fotoğraftan uzak durmaya çalışırız hepimiz. Şiddetten, ayrımcılıktan ve bağnazlıktan uzak durduğumuz ölçüde ırkçı olmadığımızı ve bunun kâfi olduğunu düşünürüz. Irkçı olmadığımızı düşünürüz fakat bizi ırkçı yapmayan şey nedir? Kimseyi gaz odalarında öldürmemiş olmamız mı? Bir ırkın tamamının trenlere doldurulup uzak bir yere götürülmesini istemememiz mi? Kendi ırkımızın öteki tüm ırklardan üstün olmadığını düşünmemiz yahut rastgele diğer bir ırka karşı sempatimizin olması kâfi mi? Irkçılık tam olarak nedir? Neden yalnızca “ırkçı olmayan”, günahsız bir seyirci olma lüksümüz yok? Irkçılık zehrinin tam olarak ne olduğunu ve nasıl işlediğini bilmeden nasıl onunla uğraş edebiliriz ki? Dr. Ibram X. Kendi tüm bu soruları ve daha fazlasını kitabı ‘Panzehir’de yanıtlıyor.
Kitap toplumların içine bir hastalık yahut zehir üzere sirayet eden ırkçılığa karşı bir yol haritası çiziyor. Irkçılığın ferdî değil sistemik bir sorun olduğu fikrinde olan Ibram Kendi, öncelikle tariflerden başlıyor. Irkçılığı ve ırkçılık tersliğini net bir halde tanımladıktan sonra bir adım daha ileri gidiyor ve “ırkçı” sözünün aşağılayıcı bir hakaret olmadığını, tanımlayıcı bir tabir olduğunu öne sürüyor.

“…ırkçı ve ırkçılık aykırılığı sabit kimlikler değildir. Bir an ırkçı, bir an sonra ise ırkçılık zıddı olabiliriz. Her an, ırk hakkında söylediklerimiz, ırk hakkında yaptıklarımız, kim olduğumuzu değil, ne olduğumuzu belirler.”

IRKÇILIĞI PASİF BİR HALDE SEYREDEN DE TEMİZ DEĞİL

Irkçılık, kan kümemiz yahut göz rengimiz üzere sabit bir paha değildir. Irkçı niyetleri olan bir insan ömrü boyunca ırkçı olmak zorunda değildir. Benzeri biçimde ırkçı olmayan bir insanın her hareketi ve kelamının de ırkçılıktan uzak olduğunu sav edemeyiz. Bir insan ırkçı bir hareketinden çabucak sonra ırkçı olmayan yahut ırkçılık aykırısı öteki bir harekette bulunabilir. Bir topluluk hakkında ırkçılık zıddı kelamlar söyledikten sonra misal öbür bir topluluk yahut bireyler hakkındaki sözlerimiz ırkçı olabilir. Irkçılık durağan ve kalıcı bir sıfat olmadığı üzere yalnızca belli baskın küme ve topluluklara ilişkin bir davranış da değildir. Ibram Kendi’ye nazaran toplumda baskı gören kümelere ilişkin beşerler da hareketleri yahut eylemsizlikleriyle ırkçı siyasetlere bilinçsizce takviye verebilir. Burada dikkat etmemiz gereken değerli bir sözcük de eylemsizlik. Eylemsizliğin de ırkçılığa ziyadesiyle geçit verdiğini, imkân tanıdığını söylüyor Ibram Kendi. İnsanlık hatası olarak kıymetlendirilmesi gereken ırkçılığı pasif bir formda seyreden, karşı çıkmayan, direniş göstermeyenler de hayal ettikleri kadar temiz değiller. Bir güvercin tedirginliğinde yaşayan insanların hissettikleri kaygıda hissesi olanlar kendilerini ne kadar günahsız sayabilir?

Direktörü olduğu Irkçılık Aykırısı Araştırmalar Merkezi’nin gayesi insanların ırkçılığı daha yakından tanımasını sağlamak, ırkçılığa karşı atılabilecek adımları belirlemek. En son amaç ise elbette ırkçılık zıddı siyasetlerin benimsenmesi ve insanlık olarak bu ayıptan sonsuza dek kurtulabilmemiz. Bunun kolay bir amaç olduğunu söyleyemeyiz ancak haklı ve hakikat bir uğraş olduğu gerçeğini de gönülden kabul etmeli, ırkçılığın zihinlerden ve siyasetlerden silinmesi için elimizden geleni yapmalıyız.

“Bu kitap nihayetinde hepimizin içinde olduğu temel çabayı, tam manasıyla insan olma ve oburlarının da tam manasıyla insan olduklarını görme çabasını anlatıyor.”

Panzehir – Irkçılık Aykırısı Bir Rehber, İbram X Kendi, Çev: Murat Karlıdağ, Doğan Kitap